Micromégas
Voltaire’in 1752’de yayımladığı Micromégas, Sirius’tan gelen bir dev ile Satürnlü arkadaşının yeryüzüne uzanan yolculuğunu anlatır. Gökyüzünün ölçüsüz genişliği karşısında kendini kâinatın merkezi sayan insanın kibri, hikâyede ince bir alayın konusu olur. Bu felsefi hikâye Osmanlı okuruna Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’e uzanan kırk yıl içinde beş ayrı çeviriyle ulaşır.
Yazarın adı Osmanlı aydınları arasında uzun süre iki farklı yargıyla anılır. Bir kesim onu dinsizlikle suçlarken öteki kesim insanlığı taassubun boyunduruğundan kurtaran bir aydınlanmacı olarak görür. Micromégas çevirileri bu tartışmanın gölgesinde ve birbirinden çok farklı yayın ortamlarında doğar. Bir mizah gazetesindeki tefrika, bir romancının hazırladığı antoloji, bir kitapçının yayın dizisi ve II. Meşrutiyet’in popüler yayını aynı hikâyeyi farklı okur kesimlerine ulaştırır.
Çevirmenlerin Voltaire karşısındaki tavırları da birbirini tutmaz. Hikâye-i Feylosofiyye-i Mikromega çevirmeni onu hikmet sahibi bir bilge olarak över. Ahmet Vefik Paşa’ya atfedilen çeviri, onu herkesi alaya alan bir isyankâr sayar ve eserini ibret olsun diye aktarır. Ahmet Midhat Efendi ise hikâyede Yaratıcı’nın kudretini bilimin ışığında kavrayan bir hakîmin sesini bulur. Metinler de bu tavırlara göre şekillenir ve aradaki fark en çok hikâyenin iki sahnesinde belirir. Gezginlerin yeryüzünde haber aldığı sarıklılarla şapkalılar arasındaki savaşı yalnız Ahmet Vefik Paşa ile Ahmet Midhat Efendi aktarır. Filozoflarla ruhun mahiyeti üzerine yapılan tartışmaya da Süleyman Tevfik kayıtsız kalır. Hristiyan din adamını Müslüman bir din adamına dönüştüren de yine Ahmet Vefik Paşa olur.
Bu kitap beş çeviriyi çevriyazıları ve sadeleştirilmiş metinleriyle bir araya getirir. Baştaki inceleme önce nüshaların hangi Fransızca baskıdan çevrildiğini tespit eder. Ardından ilk bakışta dağınık görünen bu metinleri yan yana getirir ve onları Osmanlı modernleşmesinde değişen tercüme anlayışını kaydeden bir dizi olarak değerlendirir.
| Kitap Özellikleri | |
| Yayına Hazırlayan | Hakan Soydaş |
| Basım Tarihi | 2026 |
| Sayfa | 336 |
| Dil | Türkçe |
| Ölçü | 13,5x21,5cm |
| Kağıt | 2. Hamur |
