Ashâbu’l-hadîs Literatüründe Aklın Epistemik Değeri | Erken Dönem Akâid Metinleri Örneği

Hicrî II. yüzyılın ikinci yarısından itibaren akıl ve nazarın İslam düşüncesine dâhil olması,

hakikat ve dînî bilginin nasıl temellendirileceğine dair geniş bir tartışma zemini oluşturmuştur.

Nassın konumu, aklın sınırları ve bu iki ilkenin ilişkisi etrafında şekillenen bu süreç, farklı

metodolojik yönelimlerin ortaya çıkmasına yol açmıştır. Bu yönelimlerin en belirgin

olanlarından biri, dînî meselelerde nassı ve geleneği merkeze alan Ashâbu’l-Hadîs

yaklaşımıdır.

Ashâbu’l-Hadîs’in rivayet merkezli tavrı, aklî istidlâle mesafeli duruşu ve geçmişi idealize

eden düşünce yapısı, sadece kendi metodolojilerini değil, muhalif ekollerle yürütülen

tartışmaların seyrini de belirlemiştir. Onların bu yaklaşımı, Sünnet’in meşruiyetinden yorum

karşıtlığına, nassın mutlaklaştırılmasından itikâdî meselelerde aklın konumuna kadar pek çok

başlıkta belirginleşmiştir.

Bu çalışma, hicrî ilk üç asırda kaleme alınan akâid metinlerinden hareketle Ashâbu’l-Hadîs’in

akla yüklediği epistemik değeri tespit etmektedir. Ekolün tarihî arka planı, ilmî hassasiyetleri

ve metodolojik ilkeleri dikkate alınarak yapılan inceleme, aklın hangi sınırlar içinde kabul

edildiğini ve itikâdî meselelerde nasıl işlev gördüğünü ortaya koymaktadır.